Święty Augustyn

Święty Augustyn nie jest jedynie postacią z kart historii Kościoła – to żywy fundament naszej wspólnoty zakonnej. Urodził się 13 listopada 354 roku w Tagaście i choć dziś czcimy go jako wielkiego świętego, jego droga do ołtarza była kręta, naznaczona błędami i nieustannym poszukiwaniem sensu.

Dom rodzinny: Wiara matki, świat ojca

Rodzina Augustyna była powszechnie szanowana, choć nie należała do majętnych. Augustyn dorastał w tyglu dwóch światów. Jego ojciec, Patrycjusz, był urzędnikiem miejskim, poganinem o porywczym charakterze, który chrzest przyjął dopiero na łożu śmierci. Matka, św. Monika, to kobieta o „kruchym ciele, ale męskiej wierze” – jej wytrwała modlitwa i łzy stały się fundamentem późniejszego nawrócenia syna. Augustyn dorastał wraz z bratem Nawigiuszem i siostrą, której imienia historia nie zapisała.

Ambicja i retoryka

Augustyn był niezwykle zdolnym uczniem. Studiował w Tagaście, Madaurze i Kartaginie, zostając magistrem retoryki. W tamtych czasach retor był kimś więcej niż prawnikiem – był humanistą i filozofem. Choć kochał literaturę łacińską, szczerze nienawidził greki i przymusu nauki.

W jego młodzieńczym sercu dominowała ambicja. Jak sam wspomina w Wyznaniach:

„W zabawach lubiłem wygrywać, nawet za cenę kłamstwa, byle tylko być lepszym od innych. (…) Nadymałem się pychą”.

15 lat wierności i ojcostwo

W życiu Augustyna wcześnie pojawiła się kobieta, z którą związany był przez 15 lat. Choć nie był to związek usankcjonowany prawnie, Augustyn był jej wierny i kochał ją szczerze. Z tej miłości urodził się syn – Adeodat, co oznacza „dany od Boga”. Kiedy po latach, pod naciskiem społecznym, musiała wrócić do Afryki, w sercu Augustyna pozostała „bolesna, długo krwawiąca rana”.

Symplicjan i duchowe drogowskazy

Augustyn przez całe życie był głodny Prawdy. Szukał jej u manichejczyków i neoplatończyków, ale wciąż czuł niedosyt. Przełom nastąpił w Mediolanie. Kluczowym momentem w drodze do nawrócenia było spotkanie ze starym kapłanem Symplicjanem, doradcą biskupa Ambrożego. To Symplicjan, z wielką mądrością i delikatnością, opowiedział Augustynowi o nawróceniu Wiktoryna – sławnego uczonego, który nie wstydził się publicznie wyznać wiary. Ta historia, połączona z opowieścią o życiu św. Antoniego Pustelnika, zawstydziła Augustyna. Zrozumiał, że prości ludzie „porywają niebo”, podczas gdy on, ze swoją uczonością, tkwi w miejscu.

Przełom: Ogród w Mediolanie i „Tolle Lege”

W mediolańskim ogrodzie, targany wewnętrzną walką, Augustyn usłyszał głos dziecka: „Tolle lege! – Weź i czytaj!”. Otworzył Biblię na liście św. Pawła: „Przyobleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa” (Rz 13, 13). W tej sekundzie mrok niepewności rozproszyło światło. W nocy z 24 na 25 kwietnia 387 roku, podczas Wigilii Paschalnej, przyjął chrzest z rąk św. Ambrożego wraz z synem Adeodatem i przyjacielem Alipiuszem (więcej o nawróceniu św. Augustyna przeczytaj tutaj).

Od klasztoru do biskupstwa i obrony wiary

Po śmierci matki w Ostii i syna w Tagaście, Augustyn oddał się całkowicie Bogu. Sprzedał majątek i założył pierwszą wspólnotę, tworząc fundamenty pod nasz styl życia zakonnego. Choć pragnął ciszy klasztoru, wierni w Hipponie siłą (i łzami) „zmusili” go do przyjęcia święceń kapłańskich.

W 396 roku został biskupem Hippony. ako pasterz był niestrudzony: wygłaszał tysiące kazań, spierał się z heretykami, dbał o ubogich i pracował nad formacją duchowieństwa. To wtedy powstała jego słynna Reguła, która do dziś inspiruje ponad 50 rodzin zakonnych na całym świecie. Musiał również mierzyć się z potężnymi błędami tamtej epoki:

• Manicheizmem: z którym walczył, wykazując błędy ich dualistycznej wizji świata.
• Donatyzmem: broniąc jedności Kościoła i ważności sakramentów.
• Pelagianizmem: podkreślając, że bez łaski Bożej człowiek nie może uczynić nic dobrego (stąd przydomek „Doktor Łaski”).

Dziedzictwo literackie: Ponad 100 dzieł

Augustyn pozostawił po sobie gigantyczny dorobek, który do dziś kształtuje myśl chrześcijańską:

• „Wyznania”: pierwsza w historii autobiografia, wstrząsający opis drogi do Boga.
• „O Państwie Bożym”: monumentalne dzieło pisane w obliczu upadku Rzymu, tłumaczące sens historii.
• „O Trójcy Świętej”: głębokie rozważania teologiczne nad naturą Boga.
• „Reguła”: spisana dla kleru, stała się fundamentem dla ponad 50 rodzin zakonnych, w tym dla naszej wspólnoty.

Ostatnie dni w oblężonym mieście

Pod koniec życia Augustyna świat, który znał, zaczął obracać się w ruinę. Wandalowie oblegali Hipponę, a on sam, w siedemdziesiątym siódmym roku życia, czuł nadchodzącą śmierć.

W ostatnich dniach prosił, by nie wpuszczano do niego nikogo poza lekarzami. Na ścianach naprzeciw łóżka kazał zawiesić arkusze z psalmami pokutnymi, by w samotności i modlitwie przygotować się na spotkanie z Panem.

Zmarł 28 sierpnia 430 roku. Pozostawił po sobie setki dzieł, w tym nieśmiertelne Wyznania i Państwo Boże, ale przede wszystkim zostawił nam drogę: od niespokojnego serca do odpocznienia w Bogu.

Czy wiesz, że…?

• Augustyn, mimo genialnego umysłu, był człowiekiem niezwykle wrażliwym na przyjaźń – zawsze dążył do budowania wspólnoty.

• Jego imię nosi dzisiaj nie tylko nasz zakon, ale i niezliczone instytucje naukowe, co świadczy o jego ponadczasowym wpływie na kulturę.

• Współczesna psychologia widzi w Augustynie prekursora badań nad wnętrzem człowieka. Jego wezwanie: „Nie wychodź na zewnątrz, wróć do samego siebie, we wnętrzu człowieka mieszka Prawda”, pozostaje aktualne dla każdego, kto dziś szuka pokoju serca.

          Inna wersja życiorysu św. Augustyna – na stronie Ojców Augustianów (kliknij).